Kpss Tarih Ders Notları - Osmanlı Yükselme Dönemi

 

 

OSMANLI YÜKSELME DÖNEMİ

İstanbul’un Fethinden, Sokullu Mehmet Paşa’nın ölümüne kadar olan dönemdir.

* II.Mehmet (Fatih) - 1451-1481

* II.Bayezid - 1481-1512

* I.Selim (Yavuz) - 1512-1520

* I.Süleyman (Kanuni - 1520-1566 (46 yıl)

* II.Selim (Sarı Selim) - 1566-1574

* III.Murat - 1574-1595

 

FATİH SULTAN MEHMET DÖNEMİ

İstanbul’un Fethi (29 Mayıs 1453):

Sebepleri:

*Anadolu - Rumeli toprak bağlantısını kesmesi.

* Rumeli güvenliğinin sağlanmak istenmesi.

* Bizans entrikaları (Haçlı ittifakları, şehzade ve Anadolu beyliklerini kışkırtmaları)

* Stratejik bir bölge olması.

* Hz.Muhammed’in hadisindeki müjdeye ulaşmak istenmesi.

Osmanlı’nın Hazırlıkları:

* Bizans’a, Karadeniz’den gelebilecek yardımı engellemek için, Anadolu Hisarı’nın(Güzelce hisar) karşısına Rumeli Hisarı (Boğaz Kesen) yaptırılmıştır.

* Bizans’ın Silivri ve Vize kaleleri alındı.

* Büyük toplar döktürüldü.

* Surlara tırmanmak için tekerlekli kuleler yaptırıldı.

* Karaman oğulları itaat altına alındı.  

* Balkan devletleri ile saldırmazlık antlaşmaları yapıldı.

Bizans’ın Hazırlıkları:

* Sur ve Kaleler yeniden elden geçirildi, tamir edildi.

* Haliç’in ağzı eski gemiler ve zincirlerle  kapatıldı.

* Grejuva (Rum Ateşi) denilen  silahların sayısı arttırıldı.

* Avrupa devletlerinden yardım istendi.

Kuşatmanın Gelişimi:

- 72 parça gemi karadan haliç’e geçirildi.

- 53 günlük kuşatmadan sonra alındı.

Surlara Türk bayrağını ilk diken Ulubatlı Hasan oldu.

Sonuçlar: 

Türk Tarihi Bakımından:

* II. Mehmet “Fatih” unvanını aldı.

* İstanbul, Osmanlı’nın Başkenti oldu.

* İstanbul boğazı  ve Karadeniz ticaret yolu Osmanlı’nın eline geçti.

* Rumeli’nin güvenliği sağlandı.

* Anadolu ve Rumeli’nin bağlantısı sağlandı.

* Osmanlı Kuruluş Dönemi bitti, Yükseliş dönemi başladı.

Dünya Tarihi Bakımından:

* Doğu Roma yıkıldı.

* Doğu Ticaret yolları Osmanlı eline geçtiği için Avrupalılar yeni yollar aradı ve Coğrafi keşiflere sebep oldu.

* Rönesans hareketlerine zemin hazırladı.          

* Surların yıkıla bileceği anlaşıldı. Avrupa’da feodalite zayıfladı. Krallıklar güçlendi.

* Ortodoksluk Osmanlı himayesine girdi.

* Orta çağ sona erdi, Yeni çağ başladı.

* Avrupalı devletler, İstanbul’da ilk sürekli elçiliklerini kurdu.

Balkanlarda (Rumeli) Alınan Yerler:

* Sırbistan ( Belgrat hariç) - 1459

* Mora Yarımadası - 1460

* Eflak ve Boğdan - 1462-1476

* Bosna-Hersek - 1463-1465

* Arnavutluk - 1479

Not: Bu devirde Osmanlı sınırı Balkanlarda Tuna Nehrine kadar ulaştı.

Anadolu da Alınan Yerler:

* Amasra (Cenevizlilerden) - (1459)

* Sinop (Candaroğulları) -  (1460)

* Trabzon, Trabzon Rum İmparatorluğu sona erdi - (1461)

* Konya ve Karaman (Karamanoğulları) - (1466)

Otlukbeli Savaşı (1473):

* Osmanlı  - Akkoyunlu

Sebepleri:

* Uzun Hasan’ın Karamanoğullarına yardım etmesi.

* Akkoyunlular’ın Venediklilerle anlaşması.

* Akkoyunlular’ın Osmanlı’dan Sivas ve Trabzon’u istemesi.

* Fatih’in, doğu sınırının güvenliğini sağlamak istemesi.

Sonuçları:

* Osmanlı kazandı.

* Doğu Anadolu’nun güvenliği sağlandı.

* Akkoyunlu’nun yıkılmasına zemin hazırlandı.

Denizlerdeki Faaliyetler:

- Ege Adaları: Limni, Eğriboz, Taşoz, Semadirek, İmroz, Midilli.

- Yunan Adaları: Kefalonya, Ayamavra, Zanta adaları.

- Kırım’ın Fethi (1475): Karadeniz Türk gölü oldu.

- Rodos kuşatması ve Otranto’nun fethi (1480).

Osmanlı Venedik Savaşları (1463-1479):

İmtiyazlar Antlaşması (1479):

- Her iki taraf aldıkları yerleri geri verecek.

- Kroya ve İşkodra kaleleri Osmanlılarda kalacak.

- Arnavutluk, Mora, Dalmaçya kıyılarının bir kısmı Venediklilere bırakılacak.

- Venedik yıllık vergi ve savaş tazminatı ödeyecek. Buna karşılık;

- Venedik, İstanbul’da balyoz (elçi) bulundurabilecek.

- Venedik, Osmanlı sularında serbest ticaret yapabilecek.

- Osmanlıdaki Venediklilerin davalarına kendi hakimleri bakacak.

- Venedik bayrağı taşıyan gemilere saldırılmayacak.

NOT: İlk imtiyazlar Fatih tarafından ticareti geliştirmek ve Hıristiyan birliğini parçalamak amacıyla Venediklilere verildi.

Diğer Gelişme ve Özellikler:

- Osmanlı yükseliş dönemine girmiş ve imparatorluk olmuştur.

- Mevcut kanunlar toplanıp Kanunname-i Ali Osman (Fatih Kanunnamesi) çıkarılmıştır.

- Buna göre devletin devamı için “kardeş katline” izin verilmiştir.

- Böylece devlet merkeziyetçi bir yapıya kavuşmuştur.

- Divana padişah yerine sadrazam başkanlık yapmaya başlamıştır.

- Fatih camii ve yanına Sahn-ı Seman Medreseleri inşa edilmiştir.

- Klasik Osmanlı mimari üslubu ortaya çıkmıştır.

- Cülus Bahşişinin dağıtılması gelenek haline gelmiştir.

- İlk altın para bastırıldı.

 

II.BAYEZİD DÖNEMİ

Cem Sultan Olayı:

Fatih’in ölümünden sonra küçük oğlu Cem sultanın Bursa’da hükümdarlığını ilan etmesi ile bu sorun ortaya çıktı. II.Bayezid’e yenilen Cem önce Memluklara sonra Rodos (Saint Jean) şövalyelerine sığındı ve oradan Papa’ya teslim edildi. 1495 yılında ölmesi ile sorun kendiliğinden çözüldü.

NOT: Cem Sultan olayına; Memluklar, Karaman beyleri, Dulkadiroğulları, Rodos Şövalyeleri ve Papalık karıştığı için sorun devletlerarası (uluslar arası) bir soruna dönüşmüştür. Bu olayı öteki şehzade olaylarından ayıran en önemli özellik budur.

NOT: 1483’te Cem Sultan olayına karışan, Aksaray’da yaşayan Karaman beyleri İstanbul’a sürüldüler. Böylece İstanbul’daki Aksaray semti oluştu. İstanbul’da Müslüman sayısı arttı ve Karaman beyleri denetim altında tutulmaya başlandı.

Karamanoğulları’nın Yıkılması (1483):

Karamanoğullarına kesin olarak son verildi.

Boğdan’ın Fethi’nin Tamamlanması (1484):

Kili ve Akkerman alınarak Boğdan’ın fethi tamamlanmıştır.

NOT: Böylece Kırım ile kara bağlantısı sağlanmış ve Lehistan ile ilk ilişkiler başlamıştır.

Osmanlı-Memluk Savaşları (1485-1491):

Sebepleri:

*  Fatih zamanından beri devam eden Hicaz su yolları meselesi.

*  Cem Sultan’ı kışkırtmaları.

*  Ramazan ve Dulkadiroğulları üzerinde hakimiyet mücadelesi.

*  Karamanoğulları’nı desteklemeleri.

* Hindistan’dan gönderilen hediyelere Memlüklerin el koymaları.

- Savaşlardan kesin bir sonuç alınamamıştır. Ramazanoğulları beyliği toprakları Harameyn Vakıf toprağı olduğu için Memlüklü nüfuzuna bırakılmıştır.

Osmanlı-Venedik Savaşları (1499-1502):

Osmanlı; Modon, Koron, İnebahtı ve Navarin’i almıştır.

Osmanlı-İran ilişkileri:

Şah İsmail 1502’de Akkoyunlu devletini yıkarak Şii-Safevi devletini kurmuştu. Şah İsmail’in Anadolu’ya gönderdiği adamlar ayaklanmalar çıkarmıştır. (Şahkulu isyanı uzun süre bastırılamadı).

Şehzade Selim’in İsyanı: Trabzon Sancak beyi Yavuz, Rumeli’de sancak beyliği istemişse de verilmemiş ve isyan etmiştir. Başarılı olamamış fakat ordunun (yeniçerilerin) hayranlığını kazanmıştır. Ordunun baskısı üzerine II.Bayezid Yavuz’u tahta geçirmek zorunda kalmıştır.

II.BAYEZİD

 

  AHMET             KORKUT           SELİM(YAVUZ)

  Amasya              Manisa                  Trabzon

(Bürokrasi)          (Ulema)                  (Ordu) 

 

YAVUZ SULTAN SELİM

Şehzadeler Sorunu

Yavuz, kardeşleri ve yeğenlerini ortadan kaldırarak rakipsiz olarak tahtta kaldıktan sonra asıl amacı olan Safevi tehlikesini önlemek için sefere çıkmıştır.

Çaldıran Savaşı (1514):

Şah İsmail’in Anadolu’da Şiiliği yayması ve isyanlar çıkarması karşısında İran üzerine bir sefer düzenleyen Yavuz, Çaldıran’da teknik üstünlüğünün de etkisi ile büyük bir zafer kazanmıştır.

Sonuçları:

* Sefevi tehlikesi ve Şii tehdidi bir süre için engellendi.

* 1515 Turnadağ Savaşı ile Dulkadiroğullarına son verildi.

NOT 1: Anadolu Türk birliği kesin olarak sağlanmıştır.

NOT 2: Memluklar ile sınır komşusu olundu.

 Osmanlı-Memluk Savaşları (1516-1517):

Sebepleri:

* Memlukların Safevi ile iş birliği yapması.

* Ramazanoğulları üzerinde hakimiyet mücadelesi.

* Yavuz’un İslam dünyasında birliği sağlamak istemesi.

* Baharat yolunu ele geçirmek istemesi.

Sonuçları:

* 1516 Mercidabık, 1517 Ridaniye savaşları ile Suriye, Filistin, Kudüs, Mısır ve savaşılmadan Hicaz ele geçirildi.

* Memluklar yıkıldı.

* Halifelik Osmanlılara geçti.

* Osmanlı devlet yönetiminde dini özellik önem kazandı. Teokratik bir yapıya kavuşmuştur.

* Çok büyük ganimetler elde edilmiş ve hazine altın ile dolmuştur.

* Baharat yolu Osmanlı’nın eline geçmiştir.

* Kutsal emanetler Osmanlı koruyuculuğuna geçmiştir.

* İslam dünyasında birlik sağlanmıştır.

* Venedikliler Kıbrıs için ödediği vergiyi Osmanlıya ödemeye başlamıştır.

KANUNİ SULTAN SÜLEYMAN DÖNEMİ

İç İsyanlar:

* Canberdi Gazali İsyanı (1521): Şam-Siyasi

* Ahmet Paşa İsyanı (1524)  : Mısır-Şahsi

* Baba Zünnun İsyanı (1526): Yozgat-Ekonomik

* Kalenderoğlu İsyanı (1527): Karaman-Dini

BATI SEFERLERİ:

Belgrat’ın Fethi (1521): Orta Avrupa’nın kapıları Osmanlılara açılmıştır.

Mohaç Meydan Muharebesi (1526):

Macar Kralı Layoş’un çalışmaları sonucu Kanuni sefere çıkarak Macaristan’ı Osmanlıya bağladı. Erdel beyi Yanoş, Macar kralı yapıldı.

NOT: Bu durum Osmanlı-Avusturya ilişkilerinin bozulmasına sebep olacaktır.

I.Viyana Kuşatması (1529):

Ferdinand’ın Yanoş’un krallığını kabul etmeyerek saldırması üzerine Kanuni yeni bir sefere çıktı.

NOT: Ferdinand karşısına çıkmayınca Viyana’yı kuşatmış fakat ordunun hazırlıksız olması ve kış mevsiminin gelmesi ile başarılı olunamamış.

Alman Seferi (1532):

Ferdinand’ın tekrar Macaristan’a saldırması üzerine meseleye köklü çözüm bulmak amacıyla Kanuni, Şarlken üzerine sefere çıkmıştır. Karşısına hiçbir ordu çıkmamıştır. Ferdinand’ın barış teklifini İran sorunu yüzünden kabul etmiştir. 1533 İstanbul Antlaşmasına göre:

* Ferdinand Yanoş’un Macar krallığını kabul edecek.

* Avusturya kralı protokolde Osmanlı sadrazamına eşit sayılacak.

* Avusturya yıllık vergi ve savaş tazminatı ödeyecek.

NOT: Avusturya ile yapılan ilk antlaşmadır. Osmanlı Avusturya’ya üstünlüğünü kabul ettirmiştir.

Macaristan’ın Osmanlı Topraklarına Katılması (1541):

Ferdinand, Yanoş’un oğlu Sigismund’un Macar krallığını kabul etmeyerek saldırınca sefere çıkan Kanuni Macaristan’ı 3 parçaya bölmüştür.

                          MACARİSTAN

Asıl Macaristan                        Erdel                                    Küçük bir kısmı        

     (Budin)                            (Sigismund’a)                   (vergi karşılığı 

(Osmanlı’ya)                                                                     Avusturya’ya)

Zigetvar Seferi (1566):

Ferdinand’ın yerine geçen oğlu Maximilyen’in saldırısı üzerine Kanuni 13. ve son seferine çıkmıştır. Kale fethedilmeden bir gün önce ölmüş, kalenin fethini gerçekleştiren Sokullu Mehmet Paşa sefere devam etmeyerek geri dönmüştür.

FRANSA İLE İLİŞKİLER:

Kanuni, Şarlken’in Avrupa’da tek güç olmasını engellemek amacı ile bir taraftan Reform hareketlerini destekler iken diğer taraftan yaptığı seferler ile Fransa Kralı Fransuva’yı kurtarmış ve hatta Şarlken karşısında güçlü tutabilmek için ekonomik ayrıcalıklar verilmiştir.

1535 Kapitülasyon Antlaşmasına göre;

* Fransızlar Osmanlı sularında serbestçe ticaret yapabilecek.

* Fransız tüccarlardan düşük gümrük vergisi alınacak.

* Osmanlı ülkesindeki Fransızların kendi aralarındaki davalara Fransız hakimler bakacak.

* Osmanlı vatandaşları ile sorun yaşarlar ise Osmanlı mah

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !